Τέλος ο δεύτερος γύρος στις αυτοδιοικητικές εκλογές: Οι 10 μεγάλες αλλαγές που φέρνει ο νέος Κώδικας

Πριν από δεκαπέντε χρόνια, όταν οι αιρετές Περιφέρειες έκαναν τα πρώτα τους βήματα και η Τοπική Αυτοδιοίκηση εισερχόταν στη νέα εποχή του «Καλλικράτη», ελάχιστοι μπορούσαν να φανταστούν ότι το θεσμικό της πλαίσιο θα εξακολουθούσε να λειτουργεί μέσα από ένα πολύπλοκο μωσαϊκό χιλιάδων διάσπαρτων διατάξεων, εγκυκλίων και ερμηνειών. Σήμερα, το υπουργείο Εσωτερικών επιχειρεί να βάλει τέλος σε αυτή την πολυνομία, καταθέτοντας στη Βουλή τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας δήμων και περιφερειών σε ολόκληρη τη χώρα.

Το νομοσχέδιο, που αναμένεται να συζητηθεί την προσεχή εβδομάδα στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή και να τεθεί προς ψήφιση εντός του Ιουνίου, συγκεντρώνει, κωδικοποιεί και εκσυγχρονίζει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες νομοθετικές διατάξεις, οι οποίες μέχρι σήμερα ρύθμιζαν αποσπασματικά κάθε πτυχή της αυτοδιοικητικής λειτουργίας.

Η πλέον ηχηρή αλλαγή αφορά τον τρόπο εκλογής των αυτοδιοικητικών αρχών. Ο δεύτερος γύρος των δημοτικών και περιφερειακών εκλογών καταργείται, αλλάζοντας πλήρως το εκλογικό τοπίο που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα. Παράλληλα, εισάγεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, με στόχο –όπως υποστηρίζει η κυβέρνηση– τη διευκόλυνση της συμμετοχής των πολιτών και την ενίσχυση της νομιμοποίησης των αιρετών αρχών.

Σημαντικές τομές προβλέπονται και στην άμεση συμμετοχή των δημοτών. Για πρώτη φορά θεσμοθετείται η δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων μέσω ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, ενώ αναβαθμίζεται ο θεσμός των συμβουλίων νέων, με συγκεκριμένους κανόνες εκλογής και αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη διαφάνεια. Η υποχρεωτική δημοσιοποίηση αποφάσεων, η ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου και η ευρύτερη αξιοποίηση της τεχνολογίας φιλοδοξούν να περιορίσουν φαινόμενα αδιαφάνειας και να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τη διοίκηση.

Παράλληλα, επιχειρείται η αναδιοργάνωση της εσωτερικής λειτουργίας δήμων και περιφερειών. Αποσαφηνίζονται οι αρμοδιότητες δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων, επιτροπών και συμβουλευτικών οργάνων, ώστε να αποφευχθούν οι αλληλοεπικαλύψεις που συχνά οδηγούσαν σε καθυστερήσεις, συγκρούσεις αρμοδιοτήτων και γραφειοκρατικά αδιέξοδα.

Αλλαγές επέρχονται και στις οικονομικές υπηρεσίες της Αυτοδιοίκησης, με στόχο τη δημιουργία ενός πιο ξεκάθαρου πλαισίου λειτουργίας, χωρίς «γκρίζες ζώνες» και πολλαπλές ερμηνείες που δημιουργούσαν προβλήματα στη λήψη αποφάσεων και στην εκτέλεση των προϋπολογισμών.

Ο νέος Κώδικας προβλέπει επίσης τη δημιουργία ενός πιο αντικειμενικού συστήματος ελέγχου νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ, αποκλειστικά ως προς τη νομιμότητα και όχι τη σκοπιμότητά τους, μέσω ολοκληρωμένων πληροφοριακών συστημάτων και της λειτουργίας της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας.

Στο ίδιο πλαίσιο, αποσαφηνίζεται η καταστατική θέση των αιρετών, ρυθμίζοντας ζητήματα όπως οι αντιμισθίες, τα έξοδα παράστασης, οι ειδικές άδειες και οι όροι αναστολής της επαγγελματικής δραστηριότητάς τους.

Εξίσου σημαντική θεωρείται η συστηματική καταγραφή και ο σαφής διαχωρισμός των αρμοδιοτήτων μεταξύ δήμων, περιφερειών και κεντρικού κράτους. Ένα χρόνιο πρόβλημα της ελληνικής διοίκησης, που οδηγούσε συχνά στο γνωστό φαινόμενο του «κανείς δεν είναι αρμόδιος», επιχειρείται να αντιμετωπιστεί μέσω της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και της σαφούς κατανομής ευθυνών.

Κεντρικός άξονας του νέου πλαισίου αποτελεί και ο ψηφιακός μετασχηματισμός της Αυτοδιοίκησης. Προβλέπεται η ανάπτυξη νέων ηλεκτρονικών εφαρμογών που θα επιτρέπουν την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών, την ευκολότερη επικοινωνία με τις υπηρεσίες των ΟΤΑ και την ενίσχυση της συμμετοχής στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Με τον νέο Κώδικα, η κυβέρνηση κάνει λόγο για τη μεγαλύτερη θεσμική μεταρρύθμιση στην Τοπική Αυτοδιοίκηση των τελευταίων ετών. Το κατά πόσο οι αλλαγές αυτές θα μεταφραστούν σε ταχύτερες υπηρεσίες, περισσότερη διαφάνεια και αποτελεσματικότερη διοίκηση θα φανεί στην πράξη. Το βέβαιο είναι πως οι δήμοι και οι περιφέρειες εισέρχονται σε μια νέα εποχή, με διαφορετικούς κανόνες, νέες τεχνολογίες και ένα ενιαίο θεσμικό πλαίσιο που φιλοδοξεί να αφήσει οριστικά πίσω του τις παθογένειες του παρελθόντος.