Του Σωτήρη Μ. Τζούμα
Η ίδρυση πανεπιστημιακής έδρας με το όνομα του μακαριστού Μητροπολίτη Δράμας Παύλου δεν αποτελεί απλώς μια τιμητική πράξη μνήμης. Αποτελεί, κυρίως, μια καθυστερημένη αναγνώριση ενός Ιεράρχη που στάθηκε μεγαλύτερος από τον καιρό του και βαθιά ασύμβατος με πολλές από τις παθογένειες της σύγχρονης εκκλησιαστικής πραγματικότητας.
Ο Παύλος Δράμας δεν υπήρξε ένας «βολικός» επίσκοπος. Δεν αναζήτησε ποτέ την προβολή, ούτε καλλιέργησε δημόσιες σχέσεις. Με λόγια σταράτα ήξερε πότε να πει το ναι και πότε το όχι. Και δεν έγλειφε ποτέ εκεί που οι άλλοι ουρούσαν!
Ήταν, ένας άνθρωπος με σπάνια πνευματική καλλιέργεια, ιστορική συνείδηση και βαθιά αγάπη για την Ορθοδοξία ως βίωμα και όχι ως θεσμικό μηχανισμό. Έβλεπε την Εκκλησία ως κοινότητα προσώπων και όχι ως διοικητική πυραμίδα – και αυτό, σε πολλές περιπτώσεις, τον έφερνε σε απόσταση από το κυρίαρχο εκκλησιαστικό ήθος της εποχής.
Στη Μητρόπολη Δράμας άφησε πίσω του ένα αποτύπωμα που δεν μετριέται εύκολα με αριθμούς ή έργα βιτρίνας. Καλλιέργησε τον λόγο, την παιδεία, τη μνήμη. Ενδιαφέρθηκε ουσιαστικά για την ιστορία του τόπου, για τον ποντιακό και μικρασιατικό ελληνισμό, για τη συνέχεια της Ρωμιοσύνης πέρα από εθνικές και πολιτικές ευκολίες.
Υπήρξε ποιμένας με λόγο απαιτητικό, αλλά ειλικρινή – λόγο που δεν χάιδευε αυτιά.Άφησε πίσω του έργα θαυμαστά που θα τα εγκαινιάσουν εκείνοι που δεν ίδρωσαν για να τα δημιουργήσουν. Πάντα έτσι συμβαίνει στην πορεία της Εκκλησίας μας. Άλλοι αγωνιούν και εργάζονται και άλλοι εγκαινιάζουν και απολαμβάνουν τις τιμές των κόπων των άλλων.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί τον θυμούνται τον Παύλο ως έναν άνθρωπο βαθιά πληγωμένο από την πορεία της Εκκλησίας τα τελευταία κυρίως, χρόνια.
Όχι γιατί απομακρύνθηκε από αυτήν, αλλά γιατί την αγαπούσε υπερβολικά για να μη βλέπει τις αντιφάσεις, τις εμπάθειες, τις μικρότητες, τις επικύψεις και τον συμβιβασμό με το πνεύμα της εποχής.
Η φράση που ακούγεται συχνά, ότι «έφυγε νωρίς για να μη βλέπει τα χάλια της Εκκλησίας», δεν είναι βλασφημία· είναι πικρή διαπίστωση.
Η παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου στην τελετή ίδρυσης της πανεπιστημιακής έδρας και τα λόγια του για τον Παύλο υπογράμμισαν ακριβώς αυτό: ότι επρόκειτο για έναν Ιεράρχη εμπνευσμένο, με πνευματικό βάθος και εκκλησιαστικό φρόνημα που ξεπερνούσε τις τυπικότητες. Έναν άνθρωπο που μιλούσε λιγότερο ως αξιωματούχος και περισσότερο ως συνειδητός φορέας της παράδοσης.Ο Παύλος ήταν πρώτα άνθρωπος και μετά όλα τα άλλα.
Στην τελετή ίδρυσης θα παρίστατο ενδεχομένως και ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών κ.Ιερώνυμος αλλά η απώλεια προσφιλούς του προσώπου – εξεδήμησε η σύζυγος του αδελφού του Αλέκου αείμνηστη Ελένη- τον κράτησε στο γενέθλιο τόπο του, τα Οινόφυτα, για να την αποχαιρετήσει.
Η πανεπιστημιακή έδρα που θα φέρει το όνομα του Παύλου ,καλείται τώρα να σηκώσει ένα βαρύ φορτίο. Όχι μόνο να μελετήσει την εκκλησιαστική ιστορία και τον πολιτισμό του Ελληνισμού της Ανατολής, αλλά και να λειτουργήσει ως υπενθύμιση ότι η Εκκλησία, για να έχει μέλλον, χρειάζεται ανθρώπους σαν τον Παύλο: με γνώση, εσωτερική ελευθερία και τόλμη να διαφωνούν. Χρειάζεται ανθρώπους «λέοντες πυρ πνέοντες».
Το κενό που άφησε πίσω του ο Μητροπολίτης Δράμας Παύλος παραμένει δυσαναπλήρωτο. Όχι γιατί δεν υπάρχουν σήμερα επίσκοποι, αλλά γιατί σπανίζουν οι Ποιμένες με ιστορική συνείδηση, αυτογνωσία και πνευματικό θάρρος. Σπανίζουν οι Ιεράρχες που δεν μασούν τα λόγια τους αλλά τολμούν. Σπανίζουν οι Ταγοί που πάσχουν να κρατήσουν ζωντανή την παράδοση αυτού του λαού και δεν διστάζουν να έλθουν αντιμέτωποι και με τον διαβολο ακόμη για να φέρουν πίσω τα ιερά και τα όσια του γένους μας και να διεκδικήσουν κειμήλια και χειρόγραφα Ευαγγέλια τα οποία έκλεψαν ιερόσυλα χέρια από τη Δράμα για να τα πουλήσουν σε διεθνή ιδρύματα του εξωτερικού . Αυτός ήταν ο Παύλος- ένα λιοντάρι ανήμερο! Και όμως υπήρξαν κάποιοι ανεγκέφαλοι που προσπάθησαν να σφετεριστούν τον κόπο του, τις μάχες που έδωσε και τα έξοδα που έκανε 20 ολόκληρα χρόνια και να καπελώσουν το σπουδαίο έργο του. Αλλά το άδικον ουκ ευλογείται!
Αν η νέα Έδρα καταφέρει να κρατήσει ζωντανό αυτό το πνεύμα, τότε θα αποτελεί όχι μόνο μνημείο μνήμης, αλλά και σιωπηρή κριτική στο παρόν.
Και ίσως αυτό να ήταν, τελικά, το πιο τίμιο μνημόσυνο για τον αλησμόνητο μεγάλο φίλο μας Μητροπολίτη Δράμας Παύλο ο οποίος μας λείπει πολύ!
