Του Σωτήρη Μ. Τζούμα
Η πρόσφατη παύση του Μητροπολίτου Λάμπης και Σφακίων Ειρηναίου από το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν είναι «απόφαση». Δεν είναι «πνευματική μέριμνα». Δεν είναι «μετάθεση».
Είναι καθαρή, απροκάλυπτη και πολιτικά υπολογισμένη παρέμβαση σε μια άλλη ημιαυτόνομη έστω ( αλλά Συνταγματικά κατοχυρωμένη)Εκκλησία, με μοναδικό σκοπό την οριστική ακύρωση της αυτοτέλειάς της.
Και το πιο θλιβερό δεν είναι ότι το Φανάρι το επιχειρεί. Το Φανάρι πάντοτε επιχειρεί ό,τι του επιτρέπουν οι άλλοι.
Το τραγικό είναι ότι η κρητική ιεραρχία σιωπά, σκύβει, αποδέχεται παθητικά και υπογράφει την ίδια της την αυτοκατάργηση.Αυτό μας απέδειξε χθες με την συνεδρίαση που διεξήχθη στο πλαίσιο της οποίας ο γέροντας Λάμπης Ειρηναίος την ανάγκην φιλοτιμίαν ποιούμενος υπέβαλε την παραίτησή του.
1. Ένα ερώτημα που δεν σηκώνει υπεκφυγές
Έχει δικαίωμα το Πατριαρχείο να παύει Μητροπολίτη της Εκκλησίας της Κρήτης (ή να τον οδηγεί σε παραίτηση;).
Η απάντηση είναι κρυστάλλινη:
- Αν έχει, τότε δεν υπάρχει Εκκλησία της Κρήτης όπως την ξέραμε. Όλα ήταν μια ψευδαίσθηση, μια ψευδεπίγραφη οντότητα,μια ωραία κορνίζα χωρίς περιεχόμενο.
- Αν δεν έχει, τότε πρόκειται για εκτροπή, για θεσμική εισπήδηση, κατά παράβαση του Καταστατικού Χάρτη και των ίδιων των ιερών κανόνων.
Καμία άλλη εκδοχή δεν υπάρχει.
Και κανένας Κρητικός επίσκοπος δεν τολμά να το πει δημόσια. Ολοι φοβούνται την λαιμητόμο!
2. Ο Καταστατικός Χάρτης μιλά – οι επίσκοποι όχι
Ο Ν. 4149/1961 (Άρθρο 38 §1) είναι σαφέστατος:
Μητροπολίτης αποβάλλεται της επαρχίας του μόνο μετά από:
- τελεσίδικη καθαίρεση,
- ισόβια αργία,
- καταδίκη περί ανικανότητας βάσει ιατρικής γνωμάτευσης,
- ή έκπτωση από τη Σύνοδο της Εκκλησίας της Κρήτης, όχι του Φαναρίου.
Τίποτα από αυτά δεν συνέβη στον Μητροπολίτη Λάμπης.
Άρα η ενέργεια είναι αντικαταστατική.
Κι όμως, οι Κρητικοί επίσκοποι…
αντί να υπερασπιστούν τον Καταστατικό Χάρτη,
προτιμούν να υπερασπιστούν το Πατριαρχείο.
Όχι το δίκαιο.
Όχι την τοπική Εκκλησία τους.
Όχι την ευθύνη τους.
Το Πατριαρχείο.
Αυτό και μόνο δείχνει το πρόβλημα: η υποτέλεια έχει γίνει αρετή.
3. Το επιχείρημα της «ανικανότητος» – ένας εύχρηστος μανδύας
Οι διαρροές περί «ανικανότητος» δεν είναι απλώς θεσμικά άκυρες.
Είναι και εξευτελιστικές για τον θεσμό:
- Αν πράγματι υπήρχε θέμα, θα έπρεπε να το κρίνουν τρεις ιατροί και η Σύνοδος της Κρήτης, όπως ορίζει ο Ν. 4149.
- Αν δεν υπήρχε, η επίκληση «ανικανότητος» είναι απλώς προπαγανδιστικό προκάλυμμα.
Σε κάθε περίπτωση,
το Φανάρι δεν έχει τη δικαιοδοσία να κάνει τέτοια κρίση και να πάρει μια τέτοια απόφαση. .
Αυτό το γνωρίζουν όλοι οι επίσκοποι.
Απλώς επέλεξαν να μην το πουν.
4. «Θα στραφεί κατά του Πατριαρχείου» – Ομολογία αδυναμίας και ενοχής
Η δημόσια δήλωση Κρητικού ιεράρχη ότι η συμπαράσταση στον Λάμπης «θα εκληφθεί ως πράξη κατά του Πατριαρχείου» αποτελεί τη χειρότερη αυτομαστίγωση της κρητικής ιεραρχίας.
Τι μας λέει στην ουσία;
- Ναι, ο Μητροπολίτης αδικήθηκε.
- Ναι, εμείς φταίμε.
- Αλλά δεν θα πούμε τίποτα, μην τυχόν και δυσαρεστήσουμε το Φανάρι.
- Και το χειρότερο όλων: φοβόμαστε γιατί μπορεί να έχουμε την ίδια τύχη!
Είναι Εκκλησία αυτό;
Δηλαδή οι επίσκοποι:
- αναγνωρίζουν την αδικία,
- αναγνωρίζουν τη δική τους συνενοχή,
- και παρ’ όλα αυτά μένουν άπραγοι, επειδή φοβούνται ότι θα «στενοχωρήσουν» το Πατριαρχείο ή θα υποστούν συνέπειες αν πουν την αλήθεια!
Αυτή είναι η εικόνα μιας Εκκλησίας που δεν κυβερνάται πλέον από τη Σύνοδό της αλλά από τον φόβο του Φαναρίου. Και η διαπίστωση αυτή δεν τιμά ούτε τον Πατριάρχη,ούτε τους Ιεράρχες της Κρήτης!
5. Η ιστορική αλλοίωση της αυτονομίας
1900: Η Εκκλησία της Κρήτης είναι πλήρως αυτόνομη.
Καμία ανάμιξη του Πατριάρχη, πέρα από τη μνημόνευση στις σταυροπηγιακές μονές.
1961: Το Φανάρι αποκτά δικαιώματα που ουδέποτε είχε.
1974: Το Φανάρι αποκτά δυνατότητα άμεσης συμμετοχής στις εκλογές.
1993: Η «τιμή ένεκεν» μετατρέπεται σε κανονικότητα.
2025: Το Φανάρι πλέον παύει Μητροπολίτες.
Όπως ξέρουμε η Εκκλησία της Κρήτης ξεκίνησε το 1900 ως κανονικά αυτόνομη, με διοικητική ανεξαρτησία και μόνο πνευματική αναφορά στο Πατριαρχείο.
Η συμμετοχή του Πατριάρχη περιοριζόταν αποκλειστικά στη μνημόνευση στις σταυροπηγιακές μονές.
Τίποτα άλλο.
Από εκεί και πέρα, ξεκινά μια μακρά πορεία:
- σταδιακής αποψίλωσης του αυτοδιοίκητου,
- νομικών παρεμβάσεων,
- και συστηματικών υποχωρήσεων από κρητικής πλευράς.Και όλες οι υποχωρήσεις έγιναν από φόβο!
Ο Ν. 4149/1961 έκανε το πρώτο μεγάλο ρήγμα.
Το Ν.Δ. 77/1974 το βάθυνε, εισάγοντας:
- συμμετοχή Φαναριωτών ιεραρχών στις εκλογές,
- δυνατότητα εκλογής μη εγγεγραμμένων Φαναριωτών σε κρητικές έδρες.
Το 1993, με τον Πατριαρχικό Τόμο, η διαδικασία ουσιαστικά ολοκληρώνεται.
Σήμερα βλέπουμε την τελική φάση:
Το Φανάρι δεν ζητά πια τη συναίνεση κανενός. Απλώς αποφασίζει και διατάσσει.
Αν αυτό δεν είναι θεσμική διολίσθηση,τότε τι είναι;
6. Γεωπολιτική και θρησκευτική διπλωματία – όχι πνευματική μέριμνα
Η Κρήτη είναι στρατηγικός κόμβος στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το Πατριαρχείο γνωρίζει πολύ καλά ότι:
- ο έλεγχος της Κρήτης δίνει πρόσβαση σε διεθνή δίκτυα,
- εξυπηρετεί γεωπολιτικές σταθερές και συμμαχίες,
- προβάλλει ισχύ στην ευρύτερη περιοχή.
Είναι αφελές να πιστεύει κανείς ότι το Πατριαρχείο ενεργεί μόνο εκκλησιαστικά.
Το Πατριαρχείο διεκδικεί ρόλο γεωπολιτικού παράγοντα, σύμφωνα με τις ανάγκες των διεθνών δυνάμεων που το στηρίζουν.Και για να μπορεί να σταθεί δίπλα στο παντοδύναμο Βατικανό.
Η Κρήτη, ως «πνευματική ναυαρχίδα» στο Αιγαίο, όπως την αποκαλούν, είναι κυρίως:
- γεωπολιτικό έρεισμα,
- διπλωματικό εργαλείο,
- μέσο επιρροής.
Και κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί σοβαρά ότι ο τρόπος που χρησιμοποιήθηκε η Ουκρανία δεν αποτελεί προειδοποίηση.
Η Κρήτη δεν είναι μια οποιαδήποτε επαρχία.
Είναι στρατηγικός άξονας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και ο έλεγχος αυτός δεν είναι πνευματικός.
Είναι δυστυχώς και πολιτικός.
Η παύση του Λάμπης είναι κομμάτι αυτού του σχεδίου.
Όχι θεολογικό.
Διοικητικό. Διπλωματικό. Γεωπολιτικό.
7. Η κρίση δεν είναι του Φαναρίου – είναι της Κρήτης
Το Φανάρι κάνει αυτό που σχεδιάζει επί δεκαετίες.
Η κρίση δεν είναι στο Φανάρι.
Είναι στην Κρήτη.
Η Εκκλησία της Κρήτης έχει πλέον δύο δρόμους:
- Τον δρόμο της σιωπής,
της ταπείνωσης, της απώλειας κάθε αυτοτέλειας,της οριστικής μετατροπής της σε απλή επαρχία του Φαναρίου όπως τα Δωδεκάνησα. - Τον δρόμο της θεσμικής αντίστασης,
της επίκλησης του Καταστατικού Χάρτη,
της υπεράσπισης του ίδιου του θεσμού της.
Το πρώτο μονοπάτι φαίνεται δυστυχώς ήδη χαραγμένο.
Το δεύτερο απαιτεί θάρρος.
Και αυτό σπανίζει.
8. Η τελευταία ελπίδα: ο λαός
Οι πολιτικοί σιωπούν.
Οι επίσκοποι σιωπούν.
Οι θεσμοί κοιμούνται.
Η Κυβέρνηση δεν έχει πάρει είδηση τι γίνεται απλά επειδή την συμφέρει αυτή τη στιγμή για ιδιοτελείς λόγους αποφάσισε να συνεργαστεί με το Φανάρι..
Μένει ο λαός της Κρήτης – εάν θέλει ακόμη μια Εκκλησία δική του,με ρίζες, με ιστορία, με αγίους, με παράδοση ή αν αποδέχεται να μετατραπεί σε παράρτημα,σε ένα ακόμα κομμάτι μιας υπερσυγκεντρωτικής εκκλησιαστικής διπλωματίας.
Το ερώτημα είναι:
Θέλουν να ξυπνήσουν;
Ή βολεύονται στην παθητική ασφάλεια που τους προσφέρεται ως αντάλλαγμα για τη σιωπή τους;
Κι όταν οι επίσκοποι σιωπούν,
όταν οι πολιτικοί αδιαφορούν,
όταν οι θεσμοί παρακάμπτονται,
μένει μια δύναμη:
ο λαός της Κρήτης, ο οποίος ιστορικά αποδεικνύει ότι δεν ανέχεται την υποτέλεια ούτε στη γη του ούτε στην Εκκλησία του.Οι απλοί άνθρωποι είναι εκείνοι που ξυπνούν πρώτοι.
Η φλόγα υπάρχει.
Απλώς την σκεπάζει η τέφρα.
